Święci Norwegii

Święta Sunniva – patronka Bergen i Vestlandet

norwescy święci - StSunnivaKult św. Sunnivy i jej towarzyszy z Selja to najstarszy kult świętych w Norwegii, bo zapoczątkowany jeszcze za Olafa Tryggvassona pod koniec X wieku. Niestety niewiele o niej wiemy, a fakty historyczne zlewają się z legendą.
Sunniva była irlandzką księżniczką, piekną i mądrą. Od wczesnej młodości pragneła poświęcić życie Bogu. Kiedy odrzuciła zaloty księcia – Wikinga, ten najechał jej kraj. Wówczas Sunniva postanowiła opuścić Irlandię i udać się na obczyznę, aby  poświęcić swe życie Bogu bez narażania ojczyzny. Razem z nią zdecydowało się na wyjazd wielu, którzy odpłynęli z Irlandii na łodziach bez żagli i bez wioseł powierzając swój los Opatrzności.

Prądy morskie poprowadziły ich na północ od brzegów Szkocji, obok Orkad do Firdafylke na Zachodni brzegu Norwergii, gdzie wrogo nastawieni mieszkańcy wygnali ich. Następnie sztorm rozdzielił łodzie – jedna wylądowała na małej wyspie Kinn, na północ od Sognefjord, ale niewiele wiadomo o ich losach. Dwie pozostałe łodzie zostały wyrzucone na wyspie Selja w Stad, gdzie była woda pitna, ryby i ptactwo, którym pielgrzymi mogli się żywić. Ich pojawienie się wywołało jednak obawy mieszkańców z lądu stałego, którzy myśleli że to wyprawa Wikingów i wobec tego postanowili ich przegnać. Sunniva i towarzyszący jej ludzie trwali na modlitwie prosząc Boga o ratunek. W momencie kiedy ludzie Haakona wdarli sie na wyspę lawina kamieni zasypała wejście do jaskini, w której ukrywała się Sunniva i jej towarzysze. Jakiś czas potem dwu meżów z Firdafylke – Tord Eigileivsson i Tord Jorunsson – płynęło do Tronheim i zatrzymało się na noc na wyspie Selja. Zauważyli oni dziwne światło nad wyspą. Wydawało się, że spływa ono z nieba i zatrzymuje się w jednym miejscu na plaży. W miejscu tym znależli oni białą czaszkę, która pieknie pachniała. Będąc poganami niewiele z tego rozumieli, ale zabrali czaszkę do króla, którym był w tym czasie Olav Tryggvasson (chrześcijanin, zginął w bitwie morskiej pod Svolder w roku 1000). Król i biskup Sigurd zrozumieli, że czaszka musi być relikwią i rozpoczęli poszukiwania. W jaskini na wyspie znaleźli wiele czaszek i szkieletów, w tym szczątki świętej (wszystkie podobnie pachniały). Olav Tryggvasson kazał w tym miejscu zbudować kaplicę i kościoł. Kości świętej i jej towarzyszy zostały złożone w trumnie w roku 996. Na wyspie działo się wiele cudów. Sunniva została ogłoszona świętą na Vestlandet, a Selja była póżniej siedzibą biskupstwa zanim zostało ono przeniesione do Bergen (Bjørgvin). Szczątki św. Sunnivy przeniesiono do kościoła Chrystusa Pana – ówczesnej katedry w Bergen (mieściła się koło Haakonshallen, dziś jest  tam monument upamiętniajacy katedrę  i pochowanych tam królów Norwegii). Uroczystość odbyła się 31 sierpnia 1170 r. W czasie pożarów miasta, w latach 1170/71 i 1198, wynoszono trumnę ze szczątkami św. Sunnivy z katedry do Sandbru (oddzielajacego wtedy miasto od siedziby królewskiej), co powstrzymało pożar i było uznane za cud. Około 1170 r. dzieje św. Sunnivy zostały spisane w j. łacińskim w dziele  „Acta sanctorum in Selio.

Część relikwi towarzyszy św. Sunnivy pozostało na Selja, dokąd przywędrowali benedyktni i zbudowali klasztor. Dziś leży on w ruinach – został zniszczony jeszcze przed reformacją. Natomiast archiwum klasztorne spłonęło w 1668 r., ponoć spalone z zemsty i rozpaczy przez wdowę  po pastorze, której nowy pastor nie chciał pomóc.
Św. Sunnivę czcimy 8 maja, a także 31 sierpnia na pamiątkę przenosin jej szczątków do Bergen.

Opracowano na postawie www.katolsk.no.

 

Święty Olaf

norwescy święci - st olafŚwięty Olaf to jedna z ważniejszych postaci w historii Norwegii i Kościoła katolickiego w średniowiecznej Europie.

Święty Olaf – którego dzień („Olsok”) obchodzimy 29 lipca – był królem Norwegii w latach 1016-1028 i uchodzi za tego władcę, który „ochrzcił” Norwegię, choć chrześcijańska wiara była już w tym kraju znana i wielu mieszkańców było ochrzczonych za panowania Olafa Tryggvassona, który zginął w bitwie morskiej w roku 1000. Jednak dopiero po śmierci Olafa Haraldssona – św. Olafa chrześcijaństwo na dobre się przyjeło. Olaf Haraldsson, urodził się w roku 995, a zginął w bitwie pod Stikklestad k. Trondheim 29 lipca 1030 roku.

Był on Wikingiem i na pierwszą wyprawę ruszył mając 12 lat, najpierw na Wschód w kierunku Nowgorodu, a potem do Anglii i Hiszpanii. W roku 1013/14 przezimowal w Normandii (podbitej przez Wikingów w 881 r.) u króla Ryszarda II. Tutaj miał okazję poznać wiarę w Jezusa Chrystusa – Ryszard II był chrześcijaninem i Normandia była krajem ludzi ochrzczononych. Tutaj też, w Rouen, Olaf przyjął chrzest.

Po powrocie do Norwegii, razem z czterema biskupami, dążył do zjednoczenia kraju, którym rządzili król szwedzki, król duński i książęta z regionu Lade (ladejarlene). A jednocześnie ponowił próbę wprowadzenia do Norwegii chrześcijaństwa zamiast dotychczasowych wierzeń nordyckich. Nie było to łatwe i często był Olaf oskarżany o „chrzczenie mieczem”, w czym pewnie jest sporo prawdy, ale i sporo przesady. Chrześcijaństwo Olafa w tej fazie było zapewne wciąż pod wpływem dawnej religii, a jego chęć ustanowienia Kościoła chrześcijańskiego motywowana nie tyko wiarą, ale i polityczną wolą stania się częscia chrześcijańskiej Europy. W roku 1023 w Moster uchwalono, a rok póżniej ogłoszono tzw. Prawo św. Olafa,  mówiące o tym, że Norwegia jest krajem chrześcijańskim.

Nakazano w nim m.in. budowę kościołów we wszystkich województwach, chrzest niemowląt, posty i wolne od pracy niedzielę także dla niewolników, a  zakazywano m.in. wielożeństwa, a także mordowania niepełnosprwnych niemowląt, co było dotychczas tradycją. Król Olaf jeździł po kraju ogłaszając nowe prawo i napotykał na opór, który tłumił grożąc i karząc jednakowo panów i chłopów.

Snorre Sturlasson – autor m.in. Sagi o św. Olafie powiada, że ta właśnie sprawiedliwość gdzie wszyscy są równi wobec prawa, była nie do przyjęcia dla możnych. Toteż, gdy w 1028 r. król Danii i Anglii Kanut Wielki najechał Norwegię, Olaf musiał się  ratować ucieczką do Rosji (Gardarike). Snorre powiada, że  tam właśnie Olaf ostatecznie nawrócił się wewnętrznie i oddał swoje losy i losy królestwa w ręce Boga.  Po dwu latach wraca do Norwegii, choć wie, że ma małe szanse na zwycięstwo i odzyskanie utraconego królestwa. W bitwie pod Stikklestad Olaf ginie 29 lipca 1030 roku.

Po śmierci Olafa jego przeciwnicy odwracają się od zwycięzców i zaczynają mówić o jego świętości. Przyczyny tej zmiany pozostają tajemnicą, choć można je częściowo wyjaśnić rządami Duńczyków czy przesądami związanymi z zabiciem prawowitego władcy. Po swej śmierci Olaf zdołał osiągnać to czego nie osiągnął za życia – zjednoczoną chrześcijańską Norwegię.

Przy jego grobie odnotowano cud uzdrowienia, a kiedy po roku przenoszono jego zwłoki były one stanie nienaruszonym. Również pózniejsze żrodła, także po reformacji, potwierdzają nienaruszony stan zwłok. I stąd zaczęto nazywać go świętym. Pielgrzymowano z całej Europy do Nidaros (dziś Trondheim), gdzie zbudowano wspaniałą katedrę, a kult świętego rozprzestrzenił się po całym chrzescijańskim świecie. W tamtych czasach nie stosowano, jak obecnie, procesu kanonizacyjnego, świętym został mianowany „oddolnie”, a następnie przez lokalnego biskupa Grimkjella, który był jego spowiednikiem. Kult świętego  upowszechnił się szybko w całym Kościele  – wchodnim i zachodnim (pamiętajmy, że podział między Rzymem, a Konstantynopolem nastąpił  w roku 1054). Wiele kościołów budowano pod jego wezwaniem, na Wschodzie pisano ikony św. Olafa. Jedna z najstarszych ikon znajduje się na jednej z kolumn w krypcie kościoła Narodzenia w Betlejem.

W czasie Reformacji Srebrna trumna św. Olafa została przez Duńczyków przetransportowana do Kopenhagi i przetopiona a szczątki na rozkaz duńskiego króla zostały pochowane w r. 1568 potajemnie pod posadzką katedry, aby uniemożliwić dalszy kult świętego. Miejsce pochówku do dzis nie zostało odnalezione. Kult jednak trwał, a od końca XIX wieku, wraz z odzyskiwaniem przez Norwegię niepodległości św. Olaf stał się ważnym symbolem narodowym.

Opracowano na podstawie m.in. Store Norske Leksikon i  tekstu o. Olava Müllera SSCC na www.katolsk.no. Wydawnictwo Verbinum wydało w roku 2000 w języku polskim książeczkę o. Olava Müllera „Święty Olaf – król Norwegii”.

 

Święty Eystein

norwescy święci - St EysteinErlendsson z Nidaros  (Augustinus Nidrosiensis) to i arcybiskup i polityk pracujący na rzecz pokoju, umocnienia chrześcijaństwa i władzy królewskiej. Ogłoszony został świętym przez norweskich biskupów już w roku 1229, jednak jego kult pozostał  cieniu św. Olafa, do czego sam się przyczynił pisząc Passio Olavii (O meczęństwie i cudach św. Olafa). Dziś jego kult się rozszerza, jego imię nosi m.in. Seminarium Duchowne w Oslo.

Eystein urodził się w znaczącym noreskim rodzie o powiązaniach z rodziną królewską w latach dwudziestych XII wieku. Nauki pobierał najpierw w Nidaros, a potem w Anglii oraz w nowootwartym klasztorze kanoników regularnych św. Augustyna –  St. Victor w Paryżu. Eystein to zapewne pierwszy tak gruntownie wykształcony Norweg. Po śmierci arcybiskupa Jona w 1157 r. Eystein został  powołany na jego następcę. Wyruszył więc do Włoch, aby otrzymać święcenia od papieża Hadriana IV, który jednak zmarł w tym samym czasie. Eystein otrzymał więc święcenia od jego następcy,  Aleksandra III , jesienią 1160 roku. A w międzyczasie odwiedził ponownie klasztor St.Victor, gdzie też poznał się i zaprzyjażnił z Tomaszem Becketem –  póżniejszym męczennikiem z Canterbury.

Aby zrozumieć misję św. Eysteina musimy spojrzeć na czas historyczny, w którym przyszło mu działać. W tym czasie Norwegią wstrząsały zamieszki związane z dziedziczeniem tronu, które prowadziły do wojen, morderstw i do  osłabienia królewstwa. Prawo bowiem nie określało dość wyraźnie, który z synów królewskich może dziedziczyć tron. Arcypiskup Eystein chciał to ukrócić, a było to wtedy możliwe jedynie poprzez zwiększenie autorytetu władzy królewskiej. Kiedy król Inge został zamordowany przez rywali w 1161 r. jeden z możnych, Erling Skakke, uzyskał powołanie swego syna Magnusa na tron przy poparciu biskupa Eysteina, który napisał w tej sprawie do Rzymu i uzyskał zgodę na koronacje. Ośmioletni Magnus Erlingsson został koronowany w Bergen w obecności papieskiego delegata. To była pierwsza koronacja w historii Norwegii. Magnus podpisać musiał trzy dokumenty, które świadczą o politycznej dalekowzroczności biskupa, który był ich autorem lub współtwórcą. Nowe prawo zawężało dziedziczenie tronu do pierworodnego z prawego łoża, a także dawało Kościołowi prawo do uznannia czy ów pierworodny nadaje się na króla. Król Magnus wydał też od razu przywilej dla Kościoła, który regulował  też stosunki między Kościołem, a władzą królewską. W przysiędze, którą musiał złożyć koronowany  była też wymieniona lojalność wobec papieża. W ten sposób arcypiskup przyczynił się do wzmocnienia i władzy królewskiej i roli Kościoła w Norwegii. Ostateczne zwycięstwo i pokój nie przyszły jednak od razu, nie wszyscy bowiem zgodzili się uznać prawo Magnusa do tronu, jako że dziedziczył po kądzieli.

Kiedy pretendent król Sverre zwyciężył nad wojskami Magnusa Erlingssona w Bergen w 1180 r. arcybiskup podzielił los króla i wyemigrował na trzy lata do Anglii. Po ostatecznym zwycięstwie króla Sverre doszło ponoć do ugody z biskupem, który jednak wyznaczył na swego następcę przeciwnika Sverre, biskupa Eirika ze Stavanger, który nałożył na Sverre klątwę na to, że – jak to określa Saga –  „talte Rom midt imot” – sprzeciwił się papieżowi. W poreformacyjnej Norwegii stało się to zdanie bardzo popularne, choć mało kto pamięta, o co właściwie chodziło.

W czasie kiedy Eystein był arcypiskupem Nidaros, zwoływał synody i wizytował diecezje  Bjørgvin i Stavanger, wprowadzając szereg reform. Był  on też autorem zrewidowanego zbioru prawa kanonicznego i prawdopodobnie autorem Canones Nidrosienses, propozycji nowego prawa, która została odkryta w jednej  z angielskich bibliotek w latach 1930. Ale przede wszystkim jest on autorem Passio et Miracula Beati Olavi „O męczeństwie i cudach św. Olafa”, który jest tekstem wcześniejszym od „Sagi o św. Olafie”  Snorre Sturlassona i który opowiada o ponad 50 cudach związaych ze św. Olafem.

Passio Olavi, a także listy biskupa Eysteina pokazują człowieka, który kochał pokój, walczył z gwałtem i nieprawościami oraz tradycyjną zemstą rodową. Są też dowody jego dzialaności samarytańskiej, w tym jeden z pierwszych szpitali zorganizowany przy katedrze w Nidaros. Arcybiskup umacniał celibat księży, który w Norwegii przez całe śreniowiecze nie był do końca akceptowany. Był też wielkim budowniczym – z jego inicjatywy powstały m.in.  dwa klasztory kanonikow regularnych,  także wiele kościołów. Także duża częsć katedry w Nidaros została zbudowana w tym czasie. Tu też został biskup Eystein pochowany w roku 1188. Srebrna trumna  z jego relikwiami została zniszczona – przetopiona – przez Duńczyków po wprowadzeniu Reformacji.

W 1229 r. norwescy biskupi  zebrani w Nidaros ogłosili Eysteina świętym. Do formalnej kanonizacji nie doszło, choć kilkakrotnie wszczynano lub kontynuowano proces kanonizacyjny. Tak więc pozostaje św. Eystein jednym z tych średniowiecznych świętych, o których świętości zaświadczyła lokalna społeczność. Pamiętajmy, że proces kanonizacyjny został sformalizowany zaledwie w XII wieku, a więc w czasach św. Eysteina.  Niestety nie ma zbyt wielu pisanych źródeł o św. Eysteinie. Pradoksalnie najwięcej i całkiem bezstronnie mówi Saga o królu Sverre, którego Eystein był przeciwnikiem oraz to, co sam Eystein napisał – listy i Passio Olavi. Pisał wiele o cudach św. Olafa, ale nic nie wiemy czy przypisywane są jakieś cuda św. Eysteinowi. To pewnie wiedzieli biskupi zebrani w Nidaros w 1229 r. Dziś widzielibyśmy jego świętość raczej w mądrości, w działaniach na rzecz utrzymania pokoju, w umiejętności porozumienia się, ale bez odejścia od swych poglądów, nawet z wrogiem, jakim był król Sverre. W ten sposób Eystein nie był męczennikiem, jak Thomas Becket czy 100 lat wcześniej nasz św. Stanisław ze Sczepanowa,  ale św. Eystein przyczynił się bardzo do utrzymania pokoju w państwie i do szerzenia wartości chrześcijańskich. Jego kult nie rozwinął się, został na wieki w cieniu kultu św. Olafa. Dziś jest on znany za granicą, jako Augustinus z Nidaros, a w Norwegii jego kult się rozszerza. Jego imię noszą dziś m.in. parafie w Kristiansund i w Bodø, katolicka szkoła podstawowa w Bodø, a także otwarte parę lat temu Seminarium Duchowne w Oslo.

Opracowano na podstawie www.katolsk.no, Broen5/2009, Encyclopedia Britannica, St.Olavs blogspot